Toskania

Toskania – serce włoskiego winiarstwa i kolebka Sangiovese

Historia i znaczenie Toskanii w świecie wina

Toskania to jeden z najważniejszych regionów winiarskich Włoch, gdzie tradycja uprawy winorośli sięga czasów Etrusków, a później Imperium Rzymskiego. Już w 1716 roku wielki książę Kosma III Medyceusz określił pierwsze granice apelacji w regionie, regulując produkcję wina.

Toskania słynie przede wszystkim z win opartych na odmianie Sangiovese, która osiąga tutaj swoje najwybitniejsze formy, dając Chianti Classico , Brunello di Montalcino, Vino Nobile di Montepulciano oraz Morellino di Scansano. Region stał się również miejscem narodzin Supertoskanów, które zrewolucjonizowały świat wina.

Chianti – skomplikowana struktura podregionów

Chianti DOCG i jego podstrefy

Chianti DOCG to największa apelacja Toskanii, obejmująca siedem podstref o różnym terroir i charakterystyce win:

• Chianti Colli Senesi DOCG – wina bardziej owocowe i przystępne, produkowane wokół Sieny,
• Chianti Colli Fiorentini DOCG – eleganckie, klasyczne wina z okolic Florencji,
• Chianti Rufina DOCG – jedna z najbardziej prestiżowych podstref, oferująca długowieczne, dobrze zbudowane wina,
• Chianti Colli Aretini DOCG – mniej znana strefa z lżejszymi, owocowymi winami,
• Chianti Montespertoli DOCG – najmniejsza podstrefa, produkująca strukturalne wina,
• Chianti Colli Pisane DOCG – delikatniejsze wina o niższej kwasowości,
• Chianti Montalbano DOCG – strukturalne wina, często z domieszką lokalnych odmian.

Chianti Superiore to kategoria wina w ramach apelacji Chianti DOCG, która musi spełniać bardziej rygorystyczne wymagania jakościowe niż standardowe Chianti. Oznaczenie to wprowadzono w 1996 roku w celu podniesienia jakości win z regionu.

Co wyróżnia Chianti Superiore?

• Winogrona muszą pochodzić wyłącznie z najlepszych winnic w Chianti DOCG (z wyłączeniem Chianti Classico).
• Wino musi dojrzewać minimum 9 miesięcy, w tym co najmniej 3 miesiące w butelce, zanim trafi na rynek.
• Maksymalna wydajność z hektara jest niższa niż w standardowym Chianti, co pozwala uzyskać bardziej skoncentrowane wina.
• Wina Chianti Superiore są zazwyczaj bardziej intensywne, lepiej zbudowane i głębsze w smaku niż podstawowe Chianti.

Dzięki tym wymaganiom Chianti Superiore jest uważane za opcję pośrednią pomiędzy podstawowym Chianti a wyższymi kategoriami, takimi jak Chianti Classico czy Chianti Riserva.

Chianti Classico – symbol toskańskiej tradycji

Chianti Classico DOCG to historyczne centrum regionu Chianti, leżące pomiędzy Florencją a Sieną. Jest to osobna apelacja, niebędąca częścią Chianti DOCG, z własnymi rygorystycznymi zasadami produkcji.

Wina z Chianti Classico muszą zawierać co najmniej 80% Sangiovese (często 100%), a resztę kupażu mogą stanowić inne odmiany, zarówno lokalne (Canaiolo, Colorino), jak i międzynarodowe (Cabernet Sauvignon, Merlot). Charakterystycznym symbolem apelacji jest Czarny Kogut (Gallo Nero).

W zależności od czasu dojrzewania wina dzielą się na trzy kategorie:

• Chianti Classico Annata – podstawowa wersja, dojrzewająca co najmniej rok,
• Chianti Classico Riserva – dojrzewające minimum 24 miesiące, o większej koncentracji i złożoności,
• Chianti Classico Gran Selezione – najwyższa kategoria, dojrzewająca minimum 30 miesięcy, produkowana wyłącznie z winogron z najlepszych parceli.

Typowe Chianti Classico to wino o wysokiej kwasowości, umiarkowanej taninie, aromatach wiśni, ziół, tytoniu i przypraw. Dzięki solidnej strukturze idealnie komponuje się z tradycyjną toskańską kuchnią.

Brunello di Montalcino i Vino Nobile di Montepulciano – potęga Sangiovese

Brunello di Montalcino DOCG

Brunello di Montalcino, produkowane w pobliżu Montalcino, to jedno z najbardziej prestiżowych włoskich win. Powstaje wyłącznie z Sangiovese Grosso, a jego produkcja podlega surowym wymogom – dojrzewa minimum 4 lata (5 lat dla wersji Riserva). To wino o intensywnych aromatach ciemnych owoców, skóry, tytoniu i przypraw, o ogromnym potencjale starzenia.

Vino Nobile di Montepulciano DOCG

Wino z miasta Montepulciano, bazujące na lokalnym klonie Sangiovese – Prugnolo Gentile. Jest bardziej przystępne niż Brunello, dojrzewa krócej (minimum 2 lata, 3 lata dla wersji Riserva), ale również posiada świetny potencjał starzenia. Charakteryzuje się głębokim owocem, nutami ziemi i przypraw oraz elegancką strukturą.

Carmignano – Sangiovese i odmiany międzynarodowe

Carmignano DOCG to jedna z najstarszych apelacji Toskanii, której historia sięga 1716 roku, gdy Kosma III Medyceusz nadał jej status chronionego regionu winiarskiego. W przeciwieństwie do innych apelacji opartych na Sangiovese, Carmignano od wieków stosuje kupaż z Cabernet Sauvignon i Cabernet Franc , nadając winom większą strukturę i złożoność.

Dzięki chłodniejszemu klimatowi i wapienno-gliniastym glebom, powstają tu wina o znakomitej równowadze między owocowością, taninami i świeżością

Bolgheri i narodziny Supertoskanów

Supertoskany – rewolucja w toskańskim winiarstwie

W latach 70. XX wieku kilku producentów postanowiło odejść od klasycznych zasad apelacyjnych, tworząc nowoczesne, bardziej międzynarodowe wina. Tak narodziły się Supertoskany – potężne, skoncentrowane wina często oparte na odmianach bordoskich (Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc, Merlot, Petit Verdot), nierzadko mieszanych z Sangiovese.

Ponieważ początkowo nie spełniały wymagań żadnej apelacji, butelkowano je jako Vino da Tavola. Dopiero później utworzono Bolgheri DOC, w której obecnie powstaje większość Supertoskanów.

Bolgheri DOC – włoska odpowiedź na Bordeaux

Bolgheri, położone nad Morzem Tyrreńskim, charakteryzuje się ciepłym klimatem i żwirowymi glebami, sprzyjającymi dojrzewaniu Cabernet Sauvignon, Merlot i Cabernet Franc. Wina z tej apelacji cechują się pełnym ciałem, aksamitnymi taninami i bogatymi aromatami czarnej porzeczki, śliwki, przypraw i dębu.

Morellino di Scansano – Toskania bliżej morza

Na wybrzeżu, w regionie Maremma, znajduje się apelacja Morellino di Scansano DOCG, produkująca owocowe, pełniejsze wina na bazie Sangiovese. Dzięki cieplejszemu klimatowi i wpływom morskiej bryzy, wina są bardziej przystępne, mniej surowe niż klasyczne Chianti.

Różnorodność Toskanii

Toskania to różnorodność terroir, tradycji i nowoczesności, gdzie powstają zarówno klasyczne wina oparte na Sangiovese, jak i międzynarodowe cuvée z Bolgheri. Każda apelacja wnosi do winiarskiego świata coś unikalnego, od historycznych Chianti Classico i Brunello di Montalcino, przez innowacyjne Supertoskany, aż po mniej znane, ale wybitne Carmignano i Morellino di Scansano. Dzięki temu Toskania pozostaje jednym z najbardziej ekscytujących regionów winiarskich globu.

Komentarz Sommeliera

Toskania — styl miejsca ważniejszy niż schemat

"Nie sprowadzałbym regionu Toskania do jednego aromatu. W dostępnych winach zwróciłbym uwagę na dojrzałą morelę, wiśniowy owoc, nuty śliwki, ale kluczowe pozostają szczep, siedlisko i decyzje producenta. Najwięcej mówi porównanie kilku butelek o różnej pozycji i sposobie dojrzewania."

Leszek Kempiński Główny Sommelier Buy Wine