Filoksera winoroślowca (Daktulosphaira vitifoliae) to mikroskopijny owad (niewielka mszyca), który w drugiej połowie XIX wieku zdewastował europejskie winnice, prowadząc do jednej z największych katastrof rolniczych w historii. Pochodzi z Ameryki Północnej, gdzie przez wieki współistniała z lokalnymi gatunkami winorośli. Europejskie odmiany Vitis vinifera nie wykształciły jednak żadnej odporności, co uczyniło je wyjątkowo podatnymi na atak.

Jak działa filoksera?

Filoksera ma dwa etapy rozwoju:

• Postać korzeniowa: żeruje na korzeniach winorośli, wprowadzając enzymy i toksyny, które powodują martwicę tkanki i rozwój infekcji grzybiczych. Krzew zamiera zwykle w ciągu 2–5 lat.
• Postać liściowa: rzadsza w Europie, żeruje na liściach, tworząc charakterystyczne galasy (narośla).

Rozprzestrzenienie:

Do Europy filoksera dotarła przypadkowo wraz z importowanymi sadzonkami z USA w latach 60. XIX wieku. Pierwsze ogniska pojawiły się we Francji, a potem bardzo szybko rozprzestrzeniły się po całym kontynencie. Do końca XIX wieku zniszczonych zostało ok. 2/3 europejskich winnic, co doprowadziło do dramatycznego kryzysu gospodarczego i społecznego w regionach winiarskich.

Jak uratowano winiarstwo?

Odpowiedzią była rewolucyjna decyzja o szczepieniu winorośli europejskich na amerykańskich podkładkach (korzeniach), które wykazywały odporność na ataki szkodnika. Ta praktyka została uznana za najskuteczniejszą i stosowana jest do dziś niemal na całym świecie.

Filoksera a terroir:

• Sadzonki szczepione często wpływają na tempo dojrzewania i charakter wina – podkładka nie jest „neutralna”.
• Nieliczne regiony wolne od filoksery (np. niektóre wulkaniczne wyspy: Santorini, Lanzarote, Chile, Colares w Portugalii) mogą uprawiać winorośle na własnych korzeniach (franc de pied) – co bywa powodem do dumy i ciekawości.

Ciekawostka:

Filoksera nie występuje w środowiskach piaszczystych – dlatego np. część winnic w Hiszpanii i na Sardynii przetrwała bez szczepienia.

Filoksera to nie tylko szkodnik – to punkt zwrotny w historii wina, który całkowicie zmienił sposób, w jaki rozumiemy uprawę winorośli.