Sierra de Tolono, Tinto, Tempranillo, Rioja, Hiszpania

Jak smakuje i pachnie

Sierra de Tolono Tinto pokazuje Tempranillo w stylu świeżym, górskim i wyraźnie odmiennym od klasycznej Riojy zbudowanej wokół długiego dojrzewania w beczkach. Wino ma odpowiednią głębię, dojrzały owoc i wyczuwalną strukturę, ale nie jest ciężkie, przesadnie skoncentrowane ani zdominowane przez wanilię oraz słodkie aromaty dębu. Najważniejsze pozostają czerwone owoce, fiołki, śródziemnomorskie zioła i żywa kwasowość zachowana w wysoko położonych winnicach.

Wino ma intensywną, rubinową barwę z purpurowymi refleksami. Nie jest niemal czarne ani całkowicie nieprzejrzyste, co dobrze zapowiada jego charakter. Sandra Bravo nie próbuje wydobyć z Tempranillo maksymalnej ilości koloru i tanin. Wino ma wystarczającą koncentrację, ale zachowuje wizualną i smakową przejrzystość.

W pierwszej chwili pojawiają się wiśnie, czereśnie, maliny i czerwona porzeczka. Owoc jest świeży, dojrzały i soczysty, lecz nie przypomina słodkiej konfitury. Zachowuje lekką cierpkość skórek i pestek, dzięki której aromat pozostaje wyraźnie wytrawny i pełen energii.

Po chwili można odnaleźć także granat, żurawinę i niewielką ilość ciemniejszych owoców – czarnych wiśni, jeżyn oraz śliwek. Nie dominują one jednak nad czerwonym profilem Tempranillo. Sierra de Tolono Tinto pozostaje winem bardziej wiśniowym i porzeczkowym niż śliwkowym czy powidłowym.

Ważną częścią aromatu są fiołki oraz delikatne nuty dzikich kwiatów. Nadają winu subtelność i odróżniają je od bardziej muskularnych interpretacji Tempranillo. Kwiatowy charakter nie jest słodki ani przesadnie perfumowany. Pozostaje połączony z owocem, ziołami i wytrawnym, kamienistym tłem.

Po napowietrzeniu rozwijają się rozmaryn, tymianek, lawenda i delikatny liść laurowy. Aromaty te dobrze odpowiadają krajobrazowi otaczającemu winnice w Rivas de Tereso, gdzie winorośl rośnie pomiędzy lasami, polami i naturalnymi skupiskami śródziemnomorskich ziół.

Pojawiają się również pieprz, goździki i łagodny ton balsamiczny, przypominający anyż lub świeżo rozgniecione liście. Przyprawowość pozostaje subtelna i nie zmienia wina w ciężką, korzenną kompozycję. Podkreśla raczej pikantną stronę Tempranillo oraz chłodniejszy charakter wysoko położonych parceli.

Dojrzewanie w używanych beczkach wnosi delikatne nuty czekolady, jasnych tostów, cedru i łagodnych przypraw. Drewno nie znajduje się jednak na pierwszym planie. Nie dominują aromaty wanilii, kokosa, karmelu ani mocno palonej kawy, z którymi często kojarzone są bardziej tradycyjne lub komercyjne przykłady Riojy.

Neutralne beczki mają przede wszystkim umożliwić winu spokojny kontakt z tlenem, zaokrąglić taniny i połączyć owocowe, kwiatowe oraz ziołowe elementy. Subtelny tostowy ton nadaje aromatowi głębię, ale nie przesuwa uwagi z miejsca pochodzenia winogron na sam sposób produkcji.

W tle można odnaleźć mokre kamienie, pył wapienny i delikatnie ziemiste wrażenie. 

W ustach Sierra de Tolono Tinto jest wytrawne, średnio zbudowane i bardzo soczyste. Pierwszy łyk przynosi wiśnie, maliny, porzeczki i granat. Owoc jest jędrny i ma lekko chrupki charakter. Przypomina świeżo rozgryzioną wiśnię wraz ze skórką i pestką, a nie miękkie powidła albo słodki likier.

Po chwili pojawiają się czereśnie, ciemniejsze śliwki i niewielka ilość jeżyn. Nadają winu więcej objętości, ale nie odbierają mu świeżości. Czerwone i ciemniejsze owoce pozostają w równowadze, dzięki czemu wino nie jest ani nadmiernie szczupłe, ani szerokie i ciężkie.

Kwasowość jest wyraźna i stanowi jeden z najważniejszych elementów konstrukcji. Podkreśla porzeczki, żurawinę i granat, równoważy dojrzałe czereśnie oraz sprawia, że każdy kolejny łyk odświeża podniebienie.

Tempranillo łatwo traci część naturalnego napięcia, gdy dojrzewa w bardzo ciepłych warunkach lub zostaje zebrane zbyt późno. W Rivas de Tereso wysokość oraz chłodne noce spowalniają spadek kwasowości. Owoce mogą osiągnąć pełną dojrzałość aromatyczną, nie zmieniając się w surowiec do bardzo alkoholowego, miękkiego wina.

Kwasowość nie jest jednak ostra ani agresywna. Została dobrze włączona w strukturę i współpracuje z soczystym owocem. Nadaje winu ruch i długość, ale nie wystaje ponad pozostałe elementy.

Taniny są obecne, lecz okrągłe i drobnoziarniste. Początkowo przypominają lekkie ściągnięcie pozostawiane przez skórkę wiśni, granatu lub czerwonej śliwki. Nie są zielone ani wysuszające. W miarę napowietrzania coraz lepiej wtapiają się w owoc.

W środkowej części podniebienia czerwone owoce łączą się z fiołkami, tymiankiem, rozmarynem i pieprzem. Pojawia się także niewielka ilość czekolady, cedru oraz jasnych tostów. Beczka jest czytelna, lecz nie dominuje nad smakiem winogron.

Tekstura jest krągła, ale nie miękka. Wino ma wystarczającą objętość, aby dobrze współpracować z mięsem i dojrzewającymi serami, jednak świeża kwasowość i kamienista suchość zachowują jego precyzyjny charakter.

Sierra de Toloño Tinto znajduje się u podstawy czerwonej części oferty producentki, lecz nie jest winem anonimowym ani przemysłowym. Owoce nadal pochodzą ze starych, wysoko położonych krzewów, zbiory prowadzone są ręcznie, fermentacja rozpoczyna się spontanicznie, a wpływ drewna pozostaje ograniczony.

Finisz jest jędrny, świeży i stosunkowo długi. Powracają w nim wiśnie, porzeczki i granat, po których pojawiają się fiołki, pieprz, zioła oraz delikatny tostowy akcent. Taniny lekko osuszają podniebienie, ale kwasowość szybko przywraca równowagę.

Ostatnie wrażenie jest wytrawne, kamieniste i subtelnie balsamiczne. Wino nie kończy się słodyczą dojrzałego owocu ani smakiem beczki. Najdłużej pozostają cierpkie czerwone owoce, zioła oraz delikatna mineralna suchość.

Sierra de Tolono Tinto najlepiej podawać lekko schłodzone, w temperaturze około 14–16°C. Rekomendowane czasami 18–20°C może być odpowiednie jedynie w bardzo chłodnym pomieszczeniu. We współczesnych warunkach domowych taka temperatura często okazuje się zbyt wysoka i mocniej uwydatnia alkohol.

Butelkę warto otworzyć około 20–30 minut przed podaniem. Długie dekantowanie nie jest konieczne, ale krótki dostęp powietrza pomoże rozwinąć fiołki, zioła oraz przyprawy. Wino może również stopniowo otwierać się bezpośrednio w większym kieliszku.

Ponieważ nie zostało sklarowane ani przefiltrowane, w butelce może pojawić się naturalny osad. Nie jest on wadą. W przypadku starszej butelki warto ustawić ją wcześniej pionowo i nalewać spokojnie.

Jak smakuje to wino?

Im znacznik na suwaku bliżej słowa "proste", tym wino jest uboższe w smaki i aromaty. Gdy suwak znajduje się przy słowie "złożone", wino pachnie i smakuje różnymi owocami, kwiatami, ziołami, ziemią, skórą, przetworami, itp. 
Znacznik przy słowie "gładkie" oznacza, że wino ma bardzo mało tanin, czyli substancji powodujących uczucie ściągania i suchości w ustach. "Garbnikowe" świadczy o sytuacji przeciwnej.
Pozycja znacznika przy słowie "słodkie" informuje o dużej zawartości naturalnego cukru (>200g/l). Gdy jest on tuż przy określeniu "wytrawne" oznacza, że w winie jest zaledwie 0-2 gramy cukru resztkowego.
Znacznik ustawiony pomiędzy słowami "łagodne" i "kwasowe" pokazuje poziom kwasowości wina. Im jest on bardziej po prawej stronie, tym ta intensywność wyższa.

Sugestie gastronomiczne

Sierra de Tolono Tinto bardzo dobrze pasuje do pieczonych i grillowanych mięs, drobiu, wieprzowiny, jagnięciny, suszonych wędlin, pieczonych warzyw, grzybów oraz średnio dojrzewających serów. Można podać je do pieczonego kurczaka, polędwiczki wieprzowej, jagnięcych szaszłyków, grillowanej karkówki, chorizo, burgera, tarty grzybowej, pieczonego bakłażana albo sera Manchego. Soczysta kwasowość równoważy tłuszcz, drobne taniny dobrze współpracują z białkiem, a ziołowy charakter podkreśla potrawy doprawione rozmarynem, tymiankiem i pieprzem.

Kto stoi za tym winem

Za projektem Sierra de Tolono stoi Sandra Bravo – winiarka pochodząca z Logrono, która nie przejęła rodzinnego gospodarstwa ani gotowej winiarni. Jej projekt powstał dzięki doświadczeniu zdobytemu podczas studiów, pracy w kilku regionach świata i stopniowego odkrywania zaniedbanych parceli u podnóża gór.

Sandra studiowała inżynierię rolniczą i enologię. Następnie pracowała między innymi w Bordeaux, Toskanii, Nowej Zelandii i Kalifornii. Każdy z tych regionów pozwolił jej poznać inne podejście do odmian, klimatu i technik stosowanych w piwnicy.

Najważniejszym etapem jej rozwoju był jednak Priorat, gdzie spędziła około siedmiu lat. Praca ze starymi krzewami Garnachy i Cariñeny na stromych, kamienistych zboczach nauczyła ją traktować każdą winnicę jako odrębne siedlisko.

W Prioracie zobaczyła, że jakość nie musi wynikać z wysokiego alkoholu ani dużej ilości nowej beczki. Stare krzewy, niewielkie plony i precyzyjnie wybrany moment zbioru mogą dawać wina pełne głębi, ale jednocześnie świeże oraz czytelnie związane z miejscem.

Po powrocie do Riojy w 2012 roku rozpoczęła własny projekt. Zamiast kupować owoce z rozległych, łatwych w uprawie winnic, skoncentrowała się na małych parcelach w Rivas de Tereso oraz Villabuena de Alava.

Przyciągnęły ją wysokość, wapienne gleby, chłodny wiatr i obecność bardzo starych krzewów. Wiele parcel było niewielkich, nieregularnych i mało wydajnych, dlatego poprzedni właściciele nie zawsze widzieli sens dalszej pracy.

Dla Sandry właśnie te trudności stanowiły wartość. Stare nasadzenia zachowywały lokalne klony, różnorodność genetyczną oraz tradycyjny sposób uprawy. Krzewy rosły w miejscach, w których mechanizacja była utrudniona, ale warunki pozwalały otrzymać owoce o wyjątkowej świeżości.

Początkowo producentka dzierżawiła większość winnic. Z czasem zaczęła kupować i odzyskiwać kolejne działki. Dzisiaj pracuje z ponad dwudziestoma niewielkimi parcelami, różniącymi się wysokością, ekspozycją, wiekiem krzewów i budową podłoża.

Siedziba winiarni znajduje się w Villabuena de Alava. Sandra korzysta tam ze stalowych zbiorników, używanego drewna, dużych foudres, betonu oraz glinianych amfor. Nie wybiera jednak jednego naczynia dla wszystkich win.

Winnice prowadzone są zgodnie z zasadami uprawy organicznej i biodynamicznej. Sandra posiada certyfikację Demeter, ale nie traktuje jej wyłącznie jako elementu marketingowego. Najważniejsza pozostaje codzienna obserwacja gleby, krzewów i warunków sezonu.

Nie stosuje syntetycznych herbicydów ani nawozów. Pomiędzy winoroślami pozostawia naturalne trawy, kwiaty i zioła, które chronią powierzchnię gleby, ograniczają erozję i zwiększają różnorodność biologiczną.

Roślinność konkuruje również z winoroślą o wodę i składniki pokarmowe. Może to wydawać się niekorzystne, ale na odpowiednio prowadzonych parcelach pomaga ograniczyć nadmierną siłę wzrostu. Krzewy rozwijają głębsze korzenie i nie tworzą zbyt dużej masy liści kosztem owoców.

Sandra ogranicza intensywną orkę, szczególnie w starych winnicach. Regularne głębokie wzruszanie gleby mogłoby uszkadzać korzenie, przyspieszać utratę wilgoci oraz niszczyć biologiczną strukturę podłoża.

Ważnym elementem jej pracy jest także późne cięcie winorośli. Opóźnienie przycinania może przesunąć rozwój pąków i ograniczyć szkody wywołane przez wiosenne przymrozki. Jest to szczególnie ważne na wysoko położonych parcelach, gdzie chłodne epizody mogą pojawiać się po rozpoczęciu wegetacji.

Zbiory wykonywane są ręcznie. Sandra nie określa terminu wyłącznie poprzez laboratoryjny pomiar cukru i kwasowości. Próbuje winogron, skórek i pestek bezpośrednio w winnicy, poszukując równowagi pomiędzy aromatem, świeżością oraz dojrzałością tanin.

W piwnicy fermentacje rozpoczynają się spontanicznie dzięki drożdżom obecnym na owocach i w winiarni. Sandra nie chce, aby wyselekcjonowane kultury narzucały wszystkim winom jeden powtarzalny profil aromatyczny.

Minimalna ingerencja nie oznacza jednak braku kontroli. Producentka uważnie obserwuje temperaturę i przebieg fermentacji, delikatnie prowadzi ekstrakcję oraz chroni wina przed niepożądanym utlenieniem. Jej celem nie jest tworzenie win surowych czy przypadkowych, lecz czystych i precyzyjnych.

Jaka jest historia i idea wina

Sierra de Tolono Tinto jest podstawowym czerwonym winem producentki, ale określenie „podstawowe” dotyczy przede wszystkim miejsca w hierarchii i wielkości produkcji. Nie oznacza uproszczonej uprawy ani wykorzystania anonimowych owoców z całego regionu.

Wino powstaje z niewielkich parceli Tempranillo położonych wokół Rivas de Tereso. Krzewy mają od około 40 do nawet 100 lat i rosną na wysokości około 630–680 metrów.

Jego zadaniem jest pokazanie wspólnego charakteru górskiej miejscowości, nie pojedynczej winnicy. Sandra łączy owoce z kilku stanowisk, które różnią się dokładnym podłożem i ekspozycją, ale pozostają pod wpływem podobnej wysokości, chłodnego wiatru i pasma Sierra de Tolono.

Można uznać Tinto za szerokie wprowadzenie do stylu Rivas de Tereso. Camino de Santa Cruz skupia się na jednej szczególnej parceli, natomiast podstawowa etykieta przedstawia bardziej ogólny obraz miejsca.

Rivas de Tereso jest niewielką, wysoko położoną osadą znajdującą się w pobliżu granicy Rioja Alavesa i Rioja Alta. W sensie administracyjnym leży po stronie La Rioja, ale geograficznie i winiarsko stanowi część tego samego górskiego krajobrazu u podnóża Sierra de Tolono.

Winnice są tutaj chłodniejsze i bardziej przewiewne niż w wielu miejscach położonych bliżej rzeki Ebro. Tempranillo dojrzewa później, a zbiory mogą odbywać się dopiero w październiku.

Późny zbiór nie oznacza jednak maksymalnego nagromadzenia cukru. Chłodne noce pozwalają owocom długo rozwijać aromaty, zachowując jednocześnie kwasowość. Dzięki temu gotowe wino ma dojrzałe wiśnie i czereśnie, ale nie osiąga przesadnie wysokiego alkoholu.

Tempranillo jest najważniejszą czerwoną odmianą Riojy i podstawą większości najbardziej znanych win regionu. Jego nazwa pochodzi od słowa temprano, czyli „wcześnie”, ponieważ dojrzewa wcześniej niż wiele innych lokalnych szczepów.

Odmiana może przyjmować bardzo różne formy. W ciepłych warunkach i przy wysokiej wydajności daje wina miękkie, dojrzałe i stosunkowo proste. Ze starych krzewów, na odpowiedniej wysokości i ubogim podłożu może tworzyć wina o wyraźnej kwasowości, kwiatowym aromacie, drobnych taninach i dużym potencjale dojrzewania.

Przez wiele dziesięcioleci charakter czerwonej Riojy określał przede wszystkim sposób starzenia. Wina dzielono na joven, crianza, reserva i gran reserva, zależnie od czasu spędzonego w beczkach oraz butelkach.

System ten stworzył wiele wybitnych win i nadal pozostaje ważną częścią tożsamości regionu. Jednocześnie skupienie na dojrzewaniu często odsuwało na dalszy plan informacje o pochodzeniu owoców. Tempranillo z różnych miejscowości i części regionu mogło trafiać do jednego kupażu, a główną różnicę budowały czas i rodzaj beczki.

Sandra Bravo odwraca tę kolejność. Najpierw wybiera miejsce, określa jego charakter i obserwuje zachowanie owoców. Dopiero później dobiera naczynie oraz długość dojrzewania.

Sierra de Tolono Tinto spędza osiem miesięcy w neutralnych beczkach z francuskiego dębu. Nie otrzymuje kategorii crianza, ponieważ celem nie jest spełnienie minimalnego czasu starzenia wymaganego przez konkretną klasyfikację.

Osiem miesięcy wynika z potrzeb wina. Jest to okres wystarczający, aby zaokrąglić taniny i rozwinąć subtelne nuty przypraw, czekolady oraz tostów. Jednocześnie pozostaje na tyle krótki, aby zachować wiśnie, fiołki i ziołową świeżość.

Takie podejście można określić jako współczesną interpretację Riojy, ale nie oznacza ono odrzucenia tradycji. Sandra nadal pracuje z Tempranillo, starymi krzewami prowadzonymi w formie kielicha i dębowymi beczkami.

Zmienia przede wszystkim proporcje. Drewno nie jest głównym tematem, lecz jednym z narzędzi. Wino nie ma smakować przede wszystkim jak Rioja dojrzewająca w beczce, ale jak Tempranillo z wysoko położonych parceli Rivas de Tereso.

Sierra de Tolono Tinto ma być winem dostępnym i gotowym do picia, ale nie całkowicie prostym. Stanowi wprowadzenie do języka Sandry Bravo: świeżej kwasowości, wyraźnego owocu, śródziemnomorskich ziół, powściągliwego drewna oraz precyzyjnego związku z miejscem.

Terroir i metoda produkcji

Winogrona pochodzą z niewielkich parceli położonych wokół Rivas de Tereso, u podnóża pasma Sierra de Tolono. Winnice znajdują się na wysokości około 630–680 metrów nad poziomem morza.

Wysokie położenie ma podstawowe znaczenie dla stylu wina. W ciągu dnia krzewy otrzymują dużo słońca, potrzebnego do dojrzewania Tempranillo. Po zachodzie temperatura wyraźnie spada, szczególnie pod koniec lata i jesienią.

Rivas de Tereso leży w strefie wyraźnych wpływów atlantyckich. Chłodniejsze i wilgotniejsze powietrze dociera od północy, choć pasmo górskie częściowo chroni winnice przed jego pełną siłą.

Góry nie stanowią całkowicie szczelnej bariery. Przez przełęcze i obniżenia terenu przedostaje się chłodny wiatr, który obniża temperaturę, osusza grona po deszczu i ogranicza presję chorób grzybowych.

Silny ruch powietrza ma duże znaczenie dla uprawy organicznej. Pomaga utrzymać suche liście i owoce, zmniejszając potrzebę intensywnych zabiegów ochronnych. Jednocześnie może ograniczać wzrost krzewów i zwiększać parowanie wody, dlatego stare, głęboko zakorzenione rośliny są szczególnie cenne.

Otoczenie winnic tworzą lasy, pola oraz naturalne zioła, między innymi rozmaryn, tymianek i lawenda. Sandra nie traktuje parcel jako odizolowanych plantacji, lecz jako element szerszego krajobrazu.

Gleby powstały w wyniku wietrzenia skał wapiennych. Zbudowane są z wapiennych piaskowców, ochrowych glin, piasków i margli pochodzących z trzeciorzędu. Poszczególne stanowiska różnią się proporcjami tych składników.

Glina pomaga magazynować wodę po zimowych i wiosennych opadach. Jest to ważne podczas suchego lata, ponieważ stare krzewy prowadzone są bez regularnego nawadniania.

Piaskowiec, wapień i bardziej kamieniste fragmenty zapewniają drenaż oraz ograniczają nadmierną żyzność. Winorośle nie rozwijają bardzo bujnej masy liści, a plony pozostają naturalnie niewielkie.

Margiel łączy właściwości gliny i wapienia. Zatrzymuje część wilgoci, ale nie tworzy całkowicie ciężkiego, nieprzepuszczalnego podłoża. Dzięki temu krzewy mają dostęp do wody, lecz nie rosną zbyt intensywnie.

Stare krzewy mają rozbudowany system korzeniowy i stabilniej reagują na okresy suszy. Naturalnie dają mniej owoców niż młode nasadzenia. Koncentracja wina wynika więc z wieku roślin i ubogiego siedliska, a nie z późniejszego zagęszczania moszczu.

Winnice prowadzone są organicznie i biodynamicznie. Nie stosuje się syntetycznych herbicydów ani nawozów. Naturalna roślinność chroni powierzchnię gleby, zapewnia siedlisko organizmom i pomaga kontrolować siłę wzrostu winorośli.

Zbiory wykonywane są ręcznie. Poszczególne parcele i krzewy mogą dojrzewać w różnym tempie, dlatego termin nie jest ustalany jednakowo dla całego obszaru.

Sandra próbuje owoców, skórek i pestek, poszukując równowagi pomiędzy dojrzałością a świeżością. Tempranillo zebrane zbyt wcześnie miałoby zielone taniny i niedojrzały ziołowy aromat. Zebrane zbyt późno straciłoby kwasowość i przesunęło się w stronę wysokiego alkoholu oraz powideł.

Winogrona są odszypułkowywane, co ogranicza ilość ziołowych tanin pochodzących z łodyg. Ma to znaczenie w chłodniejszej części regionu, gdzie szypułki nie w każdym roku osiągają pełną dojrzałość.

Fermentacja rozpoczyna się spontanicznie dzięki drożdżom obecnym na skórkach winogron i w piwnicy. Owoce trafiają do neutralnych zbiorników, w których ekstrakcja prowadzona jest delikatnie.

Sandra nie dąży do uzyskania najciemniejszej możliwej barwy ani maksymalnej ilości tanin. Stare krzewy zapewniają odpowiednią koncentrację, dlatego zadaniem winifikacji jest zachowanie świeżości oraz kwiatowo-ziołowego charakteru Tempranillo.

Zbyt intensywne przepompowywanie moszczu albo agresywne rozbijanie warstwy skórek mogłoby nadać winu szorstką strukturę. Ekstrakcja odbywa się stopniowo, aby uzyskać drobne taniny i zachować soczystość czerwonych owoców.

Po zakończeniu fermentacji wino trafia do używanych beczek z francuskiego dębu. Dojrzewa w nich przez około osiem miesięcy.

Beczki są neutralne aromatycznie, ponieważ wcześniej przechowywały już kilka roczników. Nie przekazują winu intensywnego aromatu świeżego drewna, wanilii ani kokosa.

Francuski dąb pozwala jednak na bardzo powolny kontakt z tlenem. Pomaga on wygładzić taniny i połączyć świeże wiśnie, fiołki oraz zioła z delikatnymi nutami czekolady, przypraw i tostów.

Osiem miesięcy dojrzewania stanowi kompromis pomiędzy strukturą a świeżością. Krótszy okres mógłby pozostawić taniny bardziej surowe, natomiast dłuższy pobyt w drewnie osłabiłby bezpośredni charakter czerwonych owoców.

Po dojrzewaniu poszczególne partie są łączone i przygotowywane do butelkowania. Wino nie jest klarowane ani filtrowane. Zachowuje dzięki temu pełniejszą teksturę oraz część naturalnych cząstek powstałych podczas fermentacji i dojrzewania.

Brak filtracji może prowadzić do pojawienia się osadu. Nie świadczy on o wadzie ani zepsuciu wina. Jest naturalną konsekwencją powściągliwego sposobu pracy i może zwiększać się wraz z rozwojem butelki.

Sierra de Tolono Tinto pokazuje inną twarz Riojy – mniej związaną z kategorią dojrzewania i rozpoznawalnym smakiem beczki, a bardziej z wysokością, starymi krzewami oraz chłodnym krajobrazem u podnóża gór.

W skrócie:

Podawać z: mięsami, pieczonymi warzywami, średnio dojrzałymi serami.

Temperatura serwowania: 18^o - 20^oC

Apelacja: D.O.C. Rioja

Dojrzewanie: 8 miesięcy w barrique

Położenie winnicy: 630 - 680 m. n. p. m.

Gleby: glina, wapień