Visintini, Pignolo Amphora, Friuli Colli Orientali, Włochy

Jak smakuje i pachnie

Pignolo Amphora pokazuje jedno z najbardziej niezwykłych oblicz czerwonych win z Friuli. Powstaje z rzadkiej, miejscowej odmiany znanej z niewielkich gron, grubych skórek i wyraźnych tanin, a następnie przez 18 miesięcy dojrzewa w amforze. Nie jest jednak winem surowym ani przesadnie eksperymentalnym. Długi czas dojrzewania oraz rozwój w butelce nadały mu spokojniejszą, bardziej złożoną formę.

W kieliszku ma intensywną, rubinowoczerwoną barwę z purpurowymi refleksami. Mimo upływu lat kolor pozostaje głęboki, co dobrze odpowiada naturalnej koncentracji Pignolo i dużej zawartości barwników obecnych w skórkach winogron.

Aromat otwiera się dojrzałą śliwką, ciemną wiśnią i wiśnią w likierze. Pojawiają się także czarne owoce, suszone wiśnie i delikatny akcent powideł śliwkowych. Owoc jest dojrzały, lecz nie sprawia wrażenia słodkiego ani ciężkiego. Wytrawność wina utrzymuje go w bardziej uporządkowanej formie.

Z czasem bukiet rozwija nuty wanilii, kakao i gorzkiej czekolady. Ponieważ wino fermentuje i dojrzewa w amforze, aromatów tych nie należy automatycznie przypisywać dębowej beczce. Są częścią dojrzałego, wielowarstwowego profilu wina, wynikającego z charakteru owoców, fermentacji i wieloletniego rozwoju w butelce.

Po napowietrzeniu pojawiają się suszone zioła, czarny pieprz, skóra, mokre liście i leśne poszycie. Obecnie wino znajduje się już na etapie, na którym świeża wiśnia stopniowo przechodzi w stronę suszonych owoców, przypraw i aromatów ziemistych. Wino nie traci jednak owocowego rdzenia – śliwka i wiśnia nadal pozostają najważniejszym punktem całej kompozycji.

W ustach Pignolo Amphora jest wytrawne, pełne i mocno zbudowane. Pierwszy plan zajmują ciemne owoce, po których pojawiają się kakao, czarny pieprz, suszone zioła i lekko ziemiste nuty. Struktura jest wyraźna, ale nie opiera się na wysokim alkoholu. Wino zachowuje odpowiednią koncentrację bez uczucia nadmiernego ciepła.

Pignolo z natury daje wina bogate w taniny. W młodości mogą być one mocne i nieustępliwe, jednak w kilkuletnim winie zostały już wyraźnie zaokrąglone przez dojrzewanie w amforze i późniejszy rozwój w butelce. Nadal bardzo zaznaczają obecność, nadając winu zwartość i solidne ściągające zakończenie, ale ich faktura stała się aksamitna.

Amfora nie dodaje waniliowych ani tostowych aromatów charakterystycznych dla nowego dębu. Pozwala dzięki temu zachować bezpośredni charakter odmiany, a jednocześnie daje winu czas potrzebny do ułożenia tanin i rozwinięcia bardziej złożonego bukietu. Pignolo pozostaje mocne i wyraziste, ale nie jest przykryte smakiem drewna.

Kwasowość jest dobrze zbalansowana i podtrzymuje ciężar ciemnego owocu. Nie wybija się na pierwszy plan, jednak nadaje winu potrzebne napięcie i pomaga utrzymać równowagę pomiędzy dojrzałością, taninami i ziemistymi nutami rozwijającymi się wraz z wiekiem.

Finisz jest długi, wytrawny i ekspresyjny. Pozostają w nim suszona wiśnia, śliwka, kakao, pieprz, zioła oraz mokre liście. To czerwone wino wymagające spokojnego serwowania i odpowiedniego jedzenia – zbyt złożone, aby traktować je jako prostą propozycję do niezobowiązującego kieliszka.

Ze względu na naturalny osad producent zaleca otwarcie butelki około dwóch godzin przed podaniem, a następnie ostrożną dekantację. Pozwala ona oddzielić osad i jednocześnie rozwinąć bardziej zamknięte aromaty dojrzałego Pignolo.

Im znacznik na suwaku bliżej słowa "proste", tym wino jest uboższe w smaki i aromaty. Gdy suwak znajduje się przy słowie "złożone", wino pachnie i smakuje różnymi owocami, kwiatami, ziołami, ziemią, skórą, przetworami, itp. 
Znacznik przy słowie "gładkie" oznacza, że wino ma bardzo mało tanin, czyli substancji powodujących uczucie ściągania i suchości w ustach. "Garbnikowe" świadczy o sytuacji przeciwnej.
Pozycja znacznika przy słowie "słodkie" informuje o dużej zawartości naturalnego cukru (>200g/l). Gdy jest on tuż przy określeniu "wytrawne" oznacza, że w winie jest zaledwie 0-2 gramy cukru resztkowego.
Znacznik ustawiony pomiędzy słowami "łagodne" i "kwasowe" pokazuje poziom kwasowości wina. Im jest on bardziej po prawej stronie, tym ta intensywność wyższa.

Sugestie gastronomiczne

Pignolo Amphora najlepiej pasuje do intensywnych dań z dziczyzny, wołowiny i długo dojrzewających serów. Można podać je do policzków wieprzowych duszonych w czerwonym winie, gulaszu z jelenia, pieczonej sarniny, wołowych żeberek, steku, jagnięciny albo długo gotowanego ragu z grzybami. Dobrze odnajdzie się również przy pieczonym udźcu, dziku z suszonymi śliwkami oraz twardych serach o wyrazistym smaku. Taniny potrzebują potrawy zawierającej białko, tłuszcz lub długo gotowany sos, dlatego wino najlepiej pokazuje się przy pełnym daniu. Warto rozpocząć serwowanie w temperaturze około 18°C i pozwolić mu stopniowo otwierać się w dużym kieliszku.

Kto stoi za tym winem

Visintini jest rodzinną winnicą położoną w Gramogliano, na terenie gminy Corno di Rosazzo. Gospodarstwo znajduje się na południowych wzgórzach apelacji Friuli Colli Orientali, blisko obszaru Collio, prowincji Gorycja i granicy ze Słowenią.

Historia miejsca sięga 1290 roku. Najbardziej charakterystycznym elementem posiadłości pozostaje zachowana część średniowiecznego zamku Gramogliano, który w kolejnych stuleciach był niszczony i odbudowywany. Ostatnią znaczącą rekonstrukcję przeprowadzono po trzęsieniu ziemi, które nawiedziło Friuli w 1976 roku.

Zamek i otaczające go grunty zostały kupione w 1884 roku przez Domenica Visintiniego. W 1915 roku majątek odziedziczył jego syn Umberto, rozpoczynając regularną działalność rolniczą. W 1973 roku gospodarstwo przejął Andrea Visintini, który kontynuował uprawę ziemi i winorośli.

W 1988 roku do rodzinnej firmy dołączył Oliviero Visintini. Produkcja wina zaczęła wówczas odgrywać coraz ważniejszą rolę. Od 2002 roku winnicę prowadzą Oliviero oraz jego siostry, Cinzia i Palmira.

Rodzina gospodaruje na około 32 hektarach, położonych przede wszystkim w granicach Friuli Colli Orientali. Winnice posiadają certyfikat ekologiczny, a w uprawie stosowane są również praktyki biodynamiczne. Producent nie korzysta jednak z osobnej certyfikacji biodynamicznej.

W piwnicy dobiera się naczynia do charakteru odmiany i zamierzonego stylu wina. Wykorzystywane są zbiorniki stalowe, beton, beczki oraz amfory. Pignolo Amphora należy do najbardziej indywidualnych selekcji producenta i pokazuje, że powrót do historycznego naczynia nie musi oznaczać rezygnacji z czystości ani precyzji wina.

Jaka jest historia i idea wina

Pignolo jest starą, rzadką, czerwoną odmianą pochodzącą z Friuli. Była znana i uprawiana jeszcze przed 1600 rokiem, szczególnie w okolicach Albany, Premariacco, Prepotto i Rosazzo.

Jej historia jest mocno związana z opactwem w Rosazzo. Przyjmuje się, że winorośl mogła być uprawiana w należących do opactwa winnicach przez benedyktyńskich mnichów. Nazwa Pignolo prawdopodobnie odnosi się do niewielkiego, zwartego grona przypominającego szyszkę – po włosku „pigna”.

Odmiana niemal zniknęła z winnic. Ma niewielkie, zwarte grona i grube skórki, daje mało owoców, a powstające z niej wina wymagają cierpliwego dojrzewania. Dla producentów nastawionych na wysokie plony i szybkie wprowadzenie wina na rynek nie była więc łatwym wyborem.

Przełom nastąpił w 1978 roku, gdy przy opactwie w Rosazzo odnaleziono dwie pozostałe winorośle Pignolo. Stały się podstawą do zachowania i ponownego rozpowszechnienia odmiany, która dzięki pracy lokalnych szkółkarzy i winiarzy została uratowana przed niemal całkowitym wyginięciem.

Pignolo nigdy nie stało się szczepem masowym. Nadal uprawia się je głównie w miejscu pochodzenia, a niewielka powierzchnia nasadzeń czyni z niego jedną z najbardziej charakterystycznych, ale też najmniej znanych odmian Friuli.

W 1930 roku włoski ampelograf Giovanni Dalmasso określił powstające z niej wino mianem „wina luksusowego”. Nie chodziło wyłącznie o prestiż, lecz również o rzadkość, koncentrację oraz czas potrzebny do wygładzenia naturalnie silnych tanin.

Visintini wykorzystuje amforę, aby zachować możliwie czysty charakter Pignolo. Wino nie jest kształtowane przez aromaty dębu, dzięki czemu na pierwszym planie pozostają owoce, zioła, przyprawy i naturalna struktura odmiany.

Spontaniczna fermentacja oznacza, że proces rozpoczyna się dzięki drożdżom obecnym na owocach i w środowisku winiarni, bez dominującej roli wyselekcjonowanych kultur. Takie prowadzenie fermentacji wymaga zdrowych winogron i uważnej kontroli, ale może pozwolić na zachowanie bardziej indywidualnego charakteru surowca.

Terroir i metoda produkcji

Pignolo Amphora powstaje w 100% z odmiany Pignolo i posiada apelację Friuli Colli Orientali DOP. Winogrona pochodzą z winnic położonych w okolicach Corno di Rosazzo, na południowym krańcu pasma wschodnich wzgórz Friuli.

Parcele znajdują się na wysokości około 90 metrów nad poziomem morza. Położenie sprzyja osiąganiu przez późno dojrzewające czerwone odmiany odpowiedniej dojrzałości, a naturalny ruch powietrza pomaga utrzymać zdrowie zwartych gron Pignolo.

Region znajduje się pomiędzy Alpami Julijskimi a Adriatykiem. Góry ograniczają napływ chłodnego powietrza z północy, natomiast wpływy morskie łagodzą temperatury i zapewniają regularną wentylację. Dzięki temu winogrona mogą dojrzewać długo, rozwijając koncentrację, ale bez całkowitej utraty świeżości.

Gleby parceli określane są jako margliste. W szerszej części apelacji występuje podłoże nazywane ponca, zbudowane z naprzemiennych warstw eoceńskiego margla i piaskowca. Kruche skały rozpadają się pod wpływem pogody i tworzą gleby dobrze odprowadzające nadmiar wody.

Margiel wpływa na gospodarkę wodną parceli, rozwój korzeni i tempo dojrzewania owoców. Nie nadaje winu dosłownego smaku kamienia, ale pomaga ograniczyć nadmierną bujność krzewów i uzyskać winogrona o odpowiedniej koncentracji.

Pignolo ma małe jagody pokryte grubą, wytrzymałą i bogatą w taniny skórką. Podczas fermentacji czerwonego wina skórki przekazują moszczowi głęboki kolor, związki aromatyczne oraz dużą ilość garbników. 

Spontaniczna fermentacja odbywa się w amforze. Następnie wino pozostaje w amforze przez 18 miesięcy. Naczynie nie wnosi aromatów typowych dla nowego drewna, dlatego śliwka, wiśnia, kakao, zioła i ziemiste niuanse pozostają związane przede wszystkim z odmianą, fermentacją i dojrzewaniem samego wina.

Długi pobyt w amforze jest szczególnie istotny przy Pignolo. Młode wino z tej odmiany może być bardzo zwarte i taniczne, dlatego potrzebuje czasu na uspokojenie struktury. Po 18 miesiącach dojrzewania kolejne zmiany zachodzą już w butelce, gdzie taniny stopniowo stają się łagodniejsze, a świeży owoc przechodzi w stronę suszonych wiśni, skóry, przypraw i leśnego poszycia.

Wino nie jest pozbawiane wszystkich naturalnych śladów dojrzewania, dlatego może zawierać osad. Butelkę najlepiej ustawić pionowo kilka godzin wcześniej, otworzyć około dwóch godzin przed podaniem i ostrożnie zdekantować.

W skrócie:

Podawać z: dziczyzną, czerwonymi mięsami, dojrzałymi serami.

Temperatura serwowania: 18^o - 20^oC

Apelacja: D.O.P. Friuli Colli Orientali

Dojrzewanie: spontaniczna fermentacja w amforze, później dojrzewanie w amforze przez 18 miesięcy

Gleby: margiel

Położenie winnicy: 90 m. n. p. m.