Stemberger – słoweńska winnica, w której tradycja spotyka się z naturą

Winnica Stemberger to rodzinne gospodarstwo winiarskie położone w słoweńskim regionie Kras, znanym również jako Karst. Jego historia łączy dwa niezwykłe obszary zachodniej Słowenii: wapienny płaskowyż Kras oraz sąsiadującą z nim Dolinę Vipavy. To właśnie na ich pograniczu Sebastijan Stemberger, wraz z żoną Loredaną, rozwija własną filozofię winiarstwa, opartą na poszanowaniu natury, pielęgnowaniu miejscowych odmian winorośli i możliwie niewielkiej ingerencji w proces powstawania wina.

W świecie, w którym technologia pozwala coraz dokładniej kontrolować niemal każdy etap winifikacji, Sebastijan wybrał nieco inną drogę. Uważa, że zadaniem winiarza jest przede wszystkim stworzenie odpowiednich warunków dla winorośli, a następnie umiejętne towarzyszenie naturalnym procesom zachodzącym podczas fermentacji i dojrzewania.

To podejście sprawia, że wina Stemberger są wyrazem nie tylko charakteru odmian winorośli, ale przede wszystkim miejsca, z którego pochodzą. 

Sebastijan Stemberger – winiarz wychowany wśród winorośli

Historia Sebastijana Stembergera rozpoczęła się w Dolinie Branicy, będącej częścią słoweńskiej Doliny Vipavy. Pochodzi z rodziny, w której uprawa winorośli odgrywała ważną rolę już przed II wojną światową. Jego dziadek gospodarował na rozległych jak na ówczesne warunki winnicach, uprawiając liczne lokalne odmiany, w tym również takie, które dzisiaj są niemal zapomniane.

Po wojnie rodzina utraciła znaczną część ziemi. Dopiero w kolejnych dziesięcioleciach możliwe stało się stopniowe odbudowywanie gospodarstwa.

Sebastijan bardzo wcześnie zdecydował, że chce kontynuować rodzinne tradycje. W 1986 roku, mając zaledwie 17 lat, założył swoją pierwszą winnicę. Pięć lat później rozpoczął poważniejszą rozbudowę upraw. Początkowo znaczną część produkcji sprzedawał lokalnym restauracjom jako wino domowe, stopniowo rozwijając własny styl i zdobywając doświadczenie.

Przełom nastąpił w 2011 roku, kiedy wraz z rodziną przeniósł się do miejscowości Sepulje, położonej na płaskowyżu Kras. Tam przejął opiekę nad historycznym gospodarstwem Turkova domacija, którego tradycje winiarskie sięgają kilku stuleci. 

Turkova domacija – gospodarstwo z ponad 300-letnią historią

Siedziba rodziny Stemberger znajduje się w starej, kamiennej zagrodzie charakterystycznej dla architektury regionu Kras. Gospodarstwo ma wyjątkowe znaczenie historyczne. Tuż za domem rośnie bowiem winorośl licząca ponad 300 lat, uznawana za najstarszy zachowany krzew winny tego regionu.

Ta niezwykła roślina jest symbolem ciągłości miejscowych tradycji. Przypomina również, że uprawa winorośli na wapiennym płaskowyżu Kras jest zajęciem, któremu kolejne pokolenia mieszkańców poświęcały znaczną część swojego życia.

Dla Sebastijana i Loredany Stemberger gospodarstwo nie jest wyłącznie miejscem produkcji wina. Stanowi przestrzeń, w której starają się zachować tradycyjny, zrównoważony model rolnictwa.

Oprócz winorośli zajmują się również innymi uprawami oraz hodowlą zwierząt. Takie podejście wynika z przekonania Sebastijana, że gospodarstwo powinno funkcjonować jako możliwie samowystarczalny organizm, którego poszczególne elementy wzajemnie się uzupełniają. 

Winnice Stemberger – dwa siedliska, dwa oblicza słoweńskiego terroir

Winnice rodziny Stemberger znajdują się w dwóch częściach regionu Kras. Pierwsza otacza miejscowość Sepulje, natomiast druga położona jest w pobliżu historycznego miasteczka Stanjel, na krawędzi płaskowyżu opadającego w kierunku Doliny Vipavy.

Obie lokalizacje różnią się budową geologiczną, ale łączy je niezwykłe położenie pomiędzy Morzem Adriatyckim a przedgórzem Alp. Winnice rozciągają się na wysokości od 280 do 360 metrów n.p.m. i podlegają zarówno wpływom śródziemnomorskim, jak i chłodniejszym masom powietrza napływającym z północy.

W okolicach Sepulje dominuje charakterystyczna dla Krasu czerwona gleba terra rossa, bogata w związki żelaza, występująca na wapiennym podłożu. Z kolei niedaleko Stanjela czerwona ziemia przeplata się z fliszem, czyli skałami osadowymi zbudowanymi przede wszystkim z margli i piaskowców.

Dzięki temu Sebastijan może pracować z winogronami pochodzącymi z odmiennych stanowisk, dobierając odmiany winorośli do lokalnych warunków. Szczególne miejsce w jego gospodarstwie zajmują tradycyjne szczepy regionu Kras, takie jak Vitovska, Malvazija i Refosk, a także odmiany związane z pobliską Doliną Vipavy. 

Ekologiczna i biodynamiczna uprawa winorośli

Jednym z fundamentów filozofii Sebastijana Stembergera jest przekonanie, że jakość wina zaczyna się od zdrowej gleby i właściwej równowagi biologicznej w winnicy.

Gospodarstwo posiada certyfikat ekologiczny, a jego właściciel od wielu lat rozwija również praktyki biodynamiczne. Sebastijan pogłębiał swoją wiedzę w tym zakresie między innymi podczas szkoleń we Włoszech i Szwajcarii.

Jego podejście do biodynamiki opiera się na idei gospodarstwa funkcjonującego jako jeden organizm. Dużą wagę przywiązuje do wykorzystywania własnych zasobów. Preparaty stosowane w uprawach przygotowywane są z surowców pochodzących z gospodarstwa i jego najbliższego otoczenia.

Istotną rolę odgrywają również zwierzęta gospodarskie, uprawa zbóż oraz utrzymywanie naturalnej roślinności. Sebastijan traktuje je jako wzajemnie powiązane elementy działalności rolniczej. 

Ekologiczne wina Stemberger powstają z winogron zbieranych wyłącznie ręcznie. Takie podejście pozwala na selekcję owoców już podczas winobrania i ograniczenie uszkodzeń gron przed rozpoczęciem fermentacji.

Warto zaznaczyć, że choć gospodarstwo stosuje praktyki biodynamiczne, deklarowanym i potwierdzonym przez producenta certyfikatem jest certyfikat ekologiczny.

Naturalna winifikacja – cierpliwość zamiast technologii

Filozofia Sebastijana nie kończy się w winnicy. Równie konsekwentnie realizowana jest w piwnicy, gdzie winiarz stara się ograniczać ingerencję w naturalne procesy fermentacji i dojrzewania.

Wykorzystuje spontaniczną fermentację prowadzoną przez naturalnie występujące drożdże. Nie dąży do całkowitego podporządkowania produkcji technologii, lecz pozwala winu rozwijać się we własnym tempie.

Ważnym elementem jego pracy jest także dobór naczyń do fermentacji i dojrzewania. W piwnicy wykorzystuje między innymi beczki i kadzie wykonane z dębu oraz drewna akacjowego, a także naczynia z miejscowego wapienia krasowego.

Materiały te nie zostały wybrane przypadkowo. Nawiązują do krajobrazu i tradycji regionu, a jednocześnie umożliwiają stosowanie różnych metod dojrzewania. 

Sebastijan sięga również po długą macerację białych winogron na skórkach, praktykę głęboko zakorzenioną w tradycjach winiarskich słoweńsko-włoskiego pogranicza.

Czas jest dla niego jednym z najważniejszych elementów procesu produkcji. Wina dojrzewają bez pośpiechu, a ingerencja winiarza ograniczana jest do działań, które uznaje on za niezbędne.

Takie podejście wymaga zarówno doświadczenia, jak i szczególnej dbałości o higienę produkcji. Sam Sebastijan wielokrotnie podkreślał, że naturalna winifikacja nie oznacza rezygnacji z odpowiedzialności za przebieg fermentacji.

Stemberger – wina będące wyrazem miejsca i charakteru winiarza

Historia rodziny Stemberger pokazuje, jak można połączyć przywiązanie do wielowiekowych tradycji z własną, współczesną filozofią produkcji.

Sebastijan nie próbuje odtwarzać stylu popularnych win z innych europejskich regionów. Zamiast tego koncentruje się na miejscowych odmianach winorośli, różnorodności lokalnego terroir i metodach produkcji, które pozwalają zachować indywidualny charakter poszczególnych roczników.

Ważną rolę w działalności gospodarstwa odgrywa również Loredana Stemberger, odpowiedzialna między innymi za jego stronę organizacyjną i kontakt z odwiedzającymi. Razem tworzą rodzinne przedsięwzięcie, którego działalność wykracza poza samą produkcję wina.

Winnica Stemberger jest interesującym przykładem słoweńskiego winiarstwa opartego na świadomym wyborze miejsca, ekologicznej uprawie i szacunku dla naturalnych procesów.

Odkrywając wina słoweńskie, warto poznać producentów takich jak Sebastijan Stemberger. Ich działalność pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego niewielki region Kras, z charakterystyczną czerwoną ziemią, wapiennymi skałami i niezwykłą historią, zajmuje szczególne miejsce na winiarskiej mapie Europy.