Barbera. Od codziennego wina rolników do jednej z najciekawszych odmian Piemontu

Przez wiele lat Barbera miała w Piemoncie jasno określone miejsce. Nie była winem od wielkich okazji ani butelką przeznaczoną do wieloletniego dojrzewania. Była winem stołu – obecnym, potrzebnym i lubianym. Podawano ją do makaronu, duszonego mięsa, kiełbas, pieczeni i dań opartych na pomidorach. Nie wymagała ceremonii. Miała smakować, odświeżać i zachęcać do kolejnego kęsa. I robiła to znakomicie.

Polecane produkty dla Ciebie

Gdzie występuje Barbera?

Pierwsza dobrze potwierdzona wzmianka o Barberze pochodzi z dokumentu z 1512 roku. Odmiana szybko rozprzestrzeniła się po Monferrato oraz okolicach Asti i Alessandrii, stając się winem przeznaczanym przez rolników na własny użytek. Z czasem zaczęła symbolizować codzienną kulturę picia wina w Piemoncie. Była szczepem plennym, praktycznym i dobrze dopasowanym do miejscowej kuchni.

Do dziś Piemont pozostaje jej najważniejszym domem. Najbardziej rozpoznawalne są Barbera d’Asti, Barbera d’Alba i Barbera del Monferrato, choć odmianę spotyka się również w Lombardii, Emilii-Romanii, a poza Włochami między innymi w Kalifornii, Argentynie i Australii. Nigdzie jednak nie ma tak głębokiego związku z miejscem i codziennym stołem jak na piemonckich wzgórzach.

Co wyróżnia odmianę Barbera?

Charakter Barbery łatwo rozpoznać. Wina mają zazwyczaj intensywną rubinową lub purpurową barwę, aromaty wiśni, czereśni, śliwek, malin i leśnych owoców. W dojrzalszych wersjach pojawiają się suszone zioła, lukrecja, przyprawy, czasem nuty ziemiste i balsamiczne. Najbardziej charakterystyczna jest jednak konstrukcja wina: Barbera łączy wysoką kwasowość ze stosunkowo łagodnymi taninami.

To połączenie tłumaczy jej wyjątkową gastronomiczność. Kwasowość odświeża po tłustszym kęsie, dobrze odpowiada na pomidory i porządkuje kremowe lub mięsne sosy. Łagodniejsze garbniki sprawiają natomiast, że wino nie przytłacza prostszych potraw i nie potrzebuje dużej ilości białka, by zachować równowagę. Barbera może więc równie dobrze towarzyszyć pizzy, jak i pieczonej wieprzowinie, kaczce czy długo gotowanemu ragù.

Jak zmieniła się Barbera w ostatnich dziesięcioleciach?

Przez długi czas właśnie ta użyteczność działała jednak na niekorzyść odmiany. Barbera była ceniona, ale nie zawsze szanowana. Najlepsze stanowiska przeznaczano często dla Nebbiolo, a od Barbery oczekiwano przede wszystkim dużych plonów i prostego, szybko gotowego wina. Wysoka wydajność mogła prowadzić do win szczupłych i bardzo kwaśnych, pozbawionych odpowiedniej koncentracji.

Prawdziwa zmiana rozpoczęła się w latach 80. XX wieku. Grupa producentów zaczęła patrzeć na Barberę nie jak na surowiec do codziennego wina, ale jak na odmianę zdolną wyrażać konkretne siedlisko i dojrzewać przez lata. Ograniczano plony, wybierano starsze krzewy i lepiej nasłonecznione parcele, dokładniej kontrolowano moment zbioru oraz temperaturę fermentacji. Duże znaczenie miała też pełna fermentacja malolaktyczna, pozwalająca złagodzić naturalnie ostrą kwasowość.

Symbolem tej przemiany stało się użycie francuskich beczek. Barbera dojrzewająca w drewnie zaczęła otrzymywać więcej struktury, przyprawowości i głębi. W jej aromatach pojawiły się wanilia, kakao, kawa, tytoń czy słodkie przyprawy. Najlepsze wersje nie traciły przy tym odmianowej świeżości, lecz budowały wokół niej bardziej złożoną formę.

Jak smakuje Barbera Superiore?

Tak rozwinął się współczesny styl win określanych jako Superiore. Samo słowo nie wszędzie oznacza identyczne wymogi, ale wskazuje zazwyczaj na większą dojrzałość owoców, wyższą koncentrację i dłuższe dojrzewanie. W przypadku Barbera d’Asti Superiore wymagane jest co najmniej czternaście miesięcy dojrzewania, w tym minimum sześć miesięcy w drewnie. W innych apelacjach szczegółowe przepisy są odmienne, ale ambicja pozostaje podobna: pokazać, że Barbera potrafi być winem poważnym i długowiecznym.

Zmienił się również sposób używania beczek. Pierwsze nowoczesne interpretacje często mocno eksponowały nowe barrique, ich wanilię i tostowy charakter. Dziś wielu producentów chętniej wybiera większe lub częściowo używane beczki. Drewno ma wspierać strukturę i łagodzić kwasowość, ale nie powinno odbierać winu jego soczystego owocu.

Dobrym przykładem takiego podejścia jest Mario Giribaldi Barbera d’Alba Superiore „Caj”. Wino powstaje z organicznie prowadzonych krzewów rosnących na wysokości około 380 metrów, na ubogiej glebie marglowo-wapiennej o południowo-zachodniej ekspozycji. Po jedenastodniowej maceracji i fermentacji w kontrolowanej temperaturze trafia najpierw do stali, a następnie na około osiem miesięcy do dużych, trzydziestohektolitrowych beczek.

Drewno nie ma tutaj przykrywać odmiany. Daje jej czas, uspokaja strukturę i wnosi dyskretną przyprawowość. Nadal najważniejsze pozostają fiołki, wiśnia, dojrzały czerwony owoc i charakterystyczna, soczysta kwasowość. Pojawia się również delikatna wanilia, ale nie odbiera winu lekkości ani naturalnej zdolności do łączenia się z jedzeniem.

To Barbera bardzo uniwersalna przy stole. Można podać ją do makaronów z mięsnym sosem, lasagne, risotta z grzybami, pieczonej wieprzowiny, kaczki, cielęciny, półtwardych i dojrzewających serów. Ma wystarczająco dużo struktury, by poradzić sobie z pełniejszym daniem, lecz zachowuje świeżość, która nie pozwala całości stać się ciężką.

Czym różni się Barbera od Nebbiolo?

I właśnie w tym miejscu najlepiej widać, dlaczego porównywanie Barbery z Nebbiolo bywa mylące. Nebbiolo jest zwykle jaśniejsze, znacznie bardziej taniczne, pachnie różami, ziołami i rozwija się w stronę skóry, smoły oraz trufli. Barbera jest ciemniejsza, bardziej soczysta, oparta na kwasowości i owocu, z dużo łagodniejszymi garbnikami.

Nie próbuje robić tego samego co Nebbiolo. Nie jest jego prostszą ani tańszą wersją. Ma własną historię, własną konstrukcję i własne miejsce przy stole.

Barbera nie jest tańszą alternatywą dla Nebbiolo. Jest Barberą – i to jest wystarczający powód, żeby traktować ją poważnie.

Leszek, Eliza & zespół Buy Wine